BEHANDELINGEN
Wat doet de zorg
Elf interventies die in de Nederlandse genderzorg worden aangeboden, van puberteitsblokkade tot genitale chirurgie. Per behandeling: werking, dosering, irreversibele effecten en wat de systematic reviews zeggen. Verhalen van mensen die het traject doorliepen staan onder meer op Transspijt-verhalen.
Evidentiebasis: zwak
De systematic reviews van Cass (2024), SBU (2022), NICE (2020) en COHERE (2020) concluderen dat het bewijs voor puberteitsblokkers en cross-sekshormonen bij minderjarigen "very low certainty" is — zie ook de samenvatting Cass-conclusies en het verzwijgen van negatieve uitkomsten door Olson-Kennedy. Chirurgische uitkomsten bij volwassenen kennen relatief weinig prospectief, gecontroleerd onderzoek.
Hormonale behandelingen
Puberteitsblokker
GnRH-agonist (triptoreline, leuproreline). Suppressie van LH/FSH. Effecten op bot, hersenontwikkeling en latere fertiliteit.
Testosteron (FTM)
Cypionaat, enantaat, gel. Stem onomkeerbaar lager, baardgroei, clitorishypertrofie, atrofie endometrium.
Oestrogeen (MTF)
17β-oestradiol plus anti-androgeen. Borstgroei onomkeerbaar, fertiliteitsverlies bij langdurige onderdrukking.
Chirurgie — masculiniserend
Mastectomie (top surgery)
Verwijdering van gezond borstweefsel. Onomkeerbaar. Complicaties: necrose tepel-areolacomplex, sensibiliteitsverlies.
Hysterectomie
Verwijdering baarmoeder, vaak met salpingo-oöforectomie. Onomkeerbaar verlies fertiliteit en endogene oestrogeenproductie.
Phalloplastiek
Constructie neo-fallus uit radialis- of ALT-flap. Hoge complicatiegraad: fistels, strictuur urethra, verlies donorsite-functie.
Chirurgie — feminiserend
Orchidectomie
Verwijdering testes. Onomkeerbaar verlies fertiliteit en endogene testosteronproductie. Levenslange hormoontherapie nodig.
Vaginoplastiek
Penile-inversie of darmsegment. Levenslange dilatatie. Complicaties: stenose, fistel, granulatieweefsel, prolaps.
FFS — Facial Feminization Surgery
Voorhoofdsreconstructie, kaak- en kincontouring, rhinoplastiek, chondrolaryngoplastiek. Niet vergoed in NL-basispakket.
Overig
Stemtraining
Logopedie voor toonhoogte en resonantie. Bij MTF de enige niet-chirurgische optie — testosteron-effect bij FTM is onomkeerbaar.
Risico's per behandeling
Voor elke behandeling staan de gedocumenteerde risico's apart beschreven, inclusief verwijzing naar de oorspronkelijke literatuur.