WIJZER · H

Hormonen (cross-sekshormonen)

Toediening van geslachtshormonen van het andere geslacht in suprafysiologische doses, met als doel feminisatie of masculinisatie van het lichaam.

MtF — oestrogeen + cyproteronacetaat

• Effecten (gedeeltelijk omkeerbaar): zachte huid, verminderde libido, vetherdistributie, vermindering spierkracht.

• Onomkeerbaar: borstgroei (mammaire ontwikkeling), permanente onvruchtbaarheid bij langdurig gebruik, atrofie testes.

• Risico's: trombose, prolactinoom, leverbelasting, cardiovasculaire ziekte (oestrogeen is een onafhankelijke risicofactor voor veneuze trombo-embolie), botdichtheidsdaling bij combinatie met anti-androgeen.

• Cyproteronacetaat draagt zelfstandig risico op meningeoom bij langdurig gebruik (EMA-waarschuwing 2020).

FtM — testosteron

• Effecten: stemverlaging (onomkeerbaar), baardgroei (onomkeerbaar), clitorishypertrofie (onomkeerbaar), toegenomen spiermassa, vetherdistributie.

• Menstruatie stopt meestal binnen drie tot zes maanden.

• Risico's: erythrocytose (polycythemie), acne, alopecia androgenetica, atrofische vaginitis met dyspareunie, mogelijk verhoogd cardiovasculair risico (Nota 2019).

• Lange-termijn effecten op baarmoeder en eierstokken zijn slecht onderzocht; preventieve hysterectomie wordt soms aangeraden zonder solide bewijs voor noodzaak.

Wat de literatuur (niet) toont

Systematische reviews door Zweden (SBU 2019, 2022), Finland (COHERE 2020), NICE (UK, 2020) en de York-reviews voor Cass (2024) constateren: bewijs voor positief mentaal-gezondheidsverloop bij minderjarigen is zeer zwak (GRADE: very low). De geclaimde verbetering van mentale gezondheid en suïcidaliteit wordt niet bevestigd in studies met controlegroep. Op cardiovasculaire en metabole eindpunten worden negatieve signalen gerapporteerd (Nota 2019, Defreyne 2020). Volwassenenstudies tonen meer effectiviteit op gepercipieerde welbevinden, maar ook hier ontbreken gerandomiseerde gecontroleerde studies.

Levenslange afhankelijkheid

Hormoontherapie is geen behandeling die wordt afgerond. Na gonadectomie (verwijdering testes of ovaria) is hormoonsuppletie levenslang noodzakelijk om botverlies, vasomotorische symptomen en cardiovasculaire dysregulatie te voorkomen. Stoppen leidt tot acute en chronische klachten. De afhankelijkheid is daarmee permanent, ook bij latere spijt of detransitie — een feit dat in informed-consent-protocollen vaak slechts terloops wordt benoemd.

Verwante lemma's

Puberteitsblokker · Onomkeerbaar · Fertiliteit

Bronnen

• Nota, N. M. et al. (2019). Occurrence of Acute Cardiovascular Events in Transgender Individuals Receiving Hormone Therapy. Circulation, 139(11). AHA Journals

• Hembree, W. C. et al. (2017). Endocrine Treatment of Gender-Dysphoric/Gender-Incongruent Persons: Endocrine Society Clinical Practice Guideline. JCEM, 102(11).

• Block, J. (2023). Gender dysphoria in young people is rising — and so is professional disagreement. BMJ 380:382.

• Defreyne, J. et al. (2020). Effects of gender-affirming hormones on lipid, metabolic, and cardiac surrogate blood markers. Clinical Chemistry, 65(1).