BEHANDELING
Phalloplastiek — procedure
Chirurgische constructie van een neopenis bij FTM-transitie.
Wat gebeurt er
Bij phalloplastiek wordt uit huid en weefsel van elders op het lichaam (onderarm of dijbeen) een penis-schacht geconstrueerd, met behulp van microchirurgie aangesloten op vaten en zenuwen, en de plasbuis verlengd. Het is de meest complexe ingreep in het transitietraject: meerdere operaties over 1-3 jaar, totaal 50-80 uur opereertijd. Het eindresultaat is geen functionele penis in volwaardige zin: er is geen eigen erectiel weefsel, geen spontane erectie, en de sensatie is variabel.
Twee hoofdtechnieken
Radial forearm flap (RFF) — huid en weefsel van de onderarm. Geeft een gevoelige, slanke penis met realistische plasbuis. Donor-defect op de arm: groot zichtbaar litteken en functioneel verlies van greepkracht en gevoel in de hand.
Anterolateraal dijbeen-flap (ALT) — weefsel van het bovenbeen. Donorlitteken minder zichtbaar, maar penis vaak dikker en minder gevoelig. Hogere kans op urethracomplicaties.
Andere donor-sites: rug (latissimus dorsi), buik (abdominal flap), zijde (musculocutaan) — minder gangbaar.
Stadia
1. Hysterectomie + ovariectomie + vaginectomie (sluiten van vagina), eventueel als aparte ingreep.
2. Flap-prelaminatie en oogsten: penis wordt al deels op de donor-locatie opgebouwd.
3. Transfer: weefsel wordt naar de schaamstreek verplaatst, microchirurgisch aangesloten, urethra verlengd.
4. Glansplastiek (vorming eikel).
5. Erectieprothese en testes-implantaten — meestal meer dan 12 maanden later, na volledige genezing.
Erectie en seksuele functie
Een neopenis heeft geen eigen erectiel weefsel. Erectie via een pomp- of buigprothese — een mechanisch hulpmiddel met eigen complicatierisico (infectie, migratie, mechanisch falen). Vergroting clitoris (door testosteron) wordt ofwel onderaan de neopenis ingebouwd ofwel apart gelaten (metoidioplastiek-alternatief). Orgasme is bij de meeste patiënten mogelijk via behoud van clitorale sensatie, maar de seksuele beleving verschilt fundamenteel van die van een biologische penis.
Hoge complicatiekans
Phalloplastiek heeft de hoogste complicatiefrequentie in genderchirurgie. Urethrale strictuur 25-58%, urethrocutane fistel 22-75%, gedeeltelijk of totaal flap-verlies 2-10%. Bij Amsterdam UMC ondergaat de gemiddelde patiënt 4-6 vervolgoperaties. Lange-termijn: chronische urineweginfecties, urinelekkage, esthetisch gerelateerde klachten. Zie risico's phalloplastiek voor het volledige profiel.
Toegang in Nederland
Uitgevoerd in Amsterdam UMC. Wachttijd 3-5 jaar. Patiënten gaan voor sneller traject soms naar België (Gent, prof. Monstrey), Servië (Belgrado, dr. Djordjevic) of de VS. Buitenlandse trajecten worden niet altijd vergoed; complicatiezorg na buitenlandse operaties is in NL niet vanzelfsprekend.
Informed consent: een serieuze drempel
Patiënten die phalloplastiek overwegen, moeten zich realiseren: meerdere grote operaties, blijvend zichtbaar litteken op donor-site, functionele beperking van die plek, en een eindresultaat dat in cosmetisch en functioneel opzicht aanzienlijk afwijkt van een biologische penis. De Cass Review en SBU-richtlijn pleiten voor terughoudendheid bij minderjarigen en zorgvuldige selectie zelfs bij volwassenen.