BEHANDELING
Vaginoplastiek — procedure
Chirurgische constructie van een neovagina bij MTF-transitie.
Wat gebeurt er
Bij vaginoplastiek worden de testes verwijderd (orchidectomie), de penis ontmanteld en weefsel gebruikt om een neovagina, neoclitoris en labia te construeren. De ingreep duurt 4–7 uur onder algehele narcose. Ziekenhuisopname 5–8 dagen. Bedrust met catheter circa een week. Volledige genezing duurt 6–12 maanden.
Drie hoofdtechnieken
Penile inversion (PIV) — standaard. De huid van de penisschacht wordt binnenstebuiten gekeerd en als bekleding van de neovagina gebruikt. Scrotumhuid vult bij. Diepte 12–15 cm gemiddeld; bij weinig huid (zoals na puberteitsblokkers vanaf Tanner 2) is de diepte beperkt — een bekend probleem.
Peritoneale vaginoplastiek (Davydov, robot-geassisteerd) — buikvlies (peritoneum) wordt als bekleding gebruikt, gecombineerd met genitale huid. Gunstig bij onvoldoende huidvoorraad. Toegepast in Amsterdam UMC.
Darmvaginoplastiek (sigmoid) — segment dikke darm wordt gebruikt. Geeft zelf-lubricerende bekleding maar risico op diversion-colitis, slijmproductie en stank. Tweede keuze bij mislukte PIV of zeer beperkte huid.
Dilatie — levenslang
De neovagina is een operatief gecreëerde holte die wil dichtgroeien. Levenslang dilateren is noodzakelijk: eerste maanden meerdere keren per dag, daarna afbouwend naar enkele keren per week. Zonder dilatie verkort en sluit het kanaal binnen weken. Dat onderscheidt een neovagina van een natuurlijke vagina.
Onomkeerbaarheid
De ingreep is definitief. Penis, testes, scrotum en zaadleiders zijn verwijderd. Fertiliteit is verloren (zie fertiliteit). Bij spijt of revisie is hooguit cosmetisch herstel mogelijk; functioneel herstel niet.
Toegang in Nederland
Vaginoplastiek wordt uitgevoerd in Amsterdam UMC (locatie VUmc) en sinds 2024 ook in het Radboudumc. Wachttijd 2–4 jaar. Voor adolescenten geldt minimaal 1 jaar na 18e verjaardag (Endocrine Society) of via toestemmingstraject.
Complicaties
Zie risico's vaginoplastiek: stenose 15–25%, prolaps, rectovaginale fistel, granulatieweefsel, esthetische ontevredenheid. Buchanan & Kowalski (Plast Reconstr Surg 2023) rapporteren 32,5% complicaties bij 1-jaars follow-up.