Orchidectomie

Wat het is

Orchidectomie is de chirurgische verwijdering van beide testes. Bij MTF-transitie soms gekozen als losstaande ingreep — vóór of zonder vaginoplastiek — om hormoondosering te verlagen, anti-androgenen te schrappen of dysforie van het scrotum te elimineren. Ook standaard onderdeel van vaginoplastiek. In de internationale literatuur wordt de ingreep formeel als castratie aangemerkt — een term die in de transzorg vermeden wordt maar feitelijk de aard van de ingreep beschrijft.

Procedure

Onder lokale of algehele anesthesie. Snede in de scrotum-mediaanlijn (raphe) of via inguinale benadering. De testis wordt losgemaakt van zaadleider, vasa en funiculus. Vasa en zenuwen worden afgebonden. Sluitingstechniek behoudt scrotumhuid voor eventuele latere vaginoplastiek — als die later komt, mag het scrotum niet eerder weggesneden zijn. Duur: 30-60 minuten. Postoperatief: rust van 1-2 weken, kans op zwelling, hematoom en infectie zoals bij elke chirurgische ingreep.

Wat verloren gaat

• Spermaproductie: meteen en definitief. Sperma-invriezing vooraf is de enige weg om biologisch ouderschap mogelijk te houden — zie fertiliteit. Bij minderjarigen die via puberteitsblokkade in transitie zijn gegaan, is sperma-invriezing biologisch onmogelijk omdat de spermatogenese nooit is opgestart.

• Endogene testosteronproductie: kelderend naar minder dan 0,5 nmol/L. Het bijniercortex levert nog wat androgenen, niet genoeg om feminisering te voorkomen.

• Scrotaal volume: het scrotum krimpt en hangt slap zonder testes — een esthetisch detail dat detransitioners als blijvend zichtbaar gevolg noemen.

• Spontane erectiele functie: vermindert sterk; in combinatie met oestradiol-therapie verdwijnt deze meestal volledig.

Levenslange hormoonsubstitutie

Na orchidectomie produceert het lichaam geen geslachtshormonen meer. Levenslange substitutie met oestradiol is noodzakelijk: stoppen leidt tot opvliegers, versneld botverlies (zie botgezondheid), cardiovasculair risico en cognitieve klachten. Anti-androgenen kunnen wel worden gestaakt — de bron is weg. De patiënt is daarmee blijvend afhankelijk van farmaceutische hormoonzorg; bij staken om welke reden ook (ziekte, conflict met zorgverzekeraar, persoonlijke keuze) ontstaat een hormoonloze toestand met substantiële klinische gevolgen.

Kanttekening bij "kleinere ingreep"

Orchidectomie wordt soms aangeboden als lichtere stap omdat de ingreep zelf eenvoudig is. De consequentie is hetzelfde als kastratie: blijvende hormoonloosheid, blijvende infertiliteit. Voor wie later vaginoplastiek wil, kan het bovendien de huidvoorraad voor PIV-techniek (penile inversion vaginoplasty) verminderen. Bij detransitie kan testosteron-suppletie sommige effecten gedeeltelijk herstellen — maar de testes komen niet terug en spermatogenese is permanent verloren. Informed consent voor deze ingreep vereist serieuze exploratie van de wens tot ouderschap, ook bij volwassenen.

Toegang in Nederland

Uitgevoerd door uroloog of plastisch chirurg, meestal in academisch ziekenhuis (Amsterdam UMC, UMC Groningen). Vergoeding uit basisverzekering bij geslachtsbevestigend traject. Sommige patiënten kiezen privé-aanbieders in Nederland of buitenland; voorlichting en follow-up zijn daar wisselend van kwaliteit.