BEHANDELING
Hysterectomie
Verwijdering van baarmoeder, eventueel met ovariectomie, bij FTM-transitie.
Wat het is
Hysterectomie is de chirurgische verwijdering van de baarmoeder. Bij FTM-transitie vaak gecombineerd met bilaterale salpingo-oöforectomie (BSO): verwijdering van eileiders en eierstokken. Bij phalloplastiek standaard onderdeel van het traject, gecombineerd met vaginectomie. De ingreep is in de oncologische gynaecologie routine; in de transzorg geldt dezelfde techniek maar met andere indicatie (geen pathologie van de uterus, wel een trans-identificatie of dysforie rondom de baarmoeder).
Technieken
Laparoscopisch (kijkoperatie via kleine incisies in de buik): standaardbenadering. Klein litteken, snel herstel.
Vaginaal: bij grotere of weinig mobiele baarmoeder lastiger; bij langdurig testosterongebruik is de vagina vaak atrofisch waardoor vaginale benadering moeilijker is.
Laparotomisch (open buikoperatie): alleen bij complicaties of grote pathologie.
Robot-geassisteerd: bij complexe casus.
Duur 1-3 uur, opname 1-3 dagen. Volledig herstel 4-6 weken. Complicatierisico is laag in handen van een ervaren team, maar niet nul: bloedingen, beschadiging van blaas of ureter, infectie, en op lange termijn prolaps van de vagina-top.
Gevolgen
Zwangerschap onmogelijk: blijvend. Voor wie biologisch ouderschap wil behouden: eicellen invriezen vóór hysterectomie. Zie fertiliteit.
Menstruatie definitief weg (was bij testosterongebruik al gestopt).
Bij meegenomen ovariectomie: endogene oestradiol-productie weg. Bij continuering testosterontherapie is dat minder relevant; bij staken ontstaat dezelfde hormoonloze toestand als bij vroege menopauze, met versneld botverlies, opvliegers, slaapproblemen en cardiovasculair risico.
Geen baarmoederhalskanker- of endometriumkanker-screening meer nodig — een gezondheidsvoordeel.
Bij vaginectomie (verwijdering van de vagina, vaak bij phalloplastiek): seksuele penetratie via de vagina is niet meer mogelijk.
Wel of geen ovariectomie
De keuze om de eierstokken te bewaren of mee te nemen wordt individueel gemaakt. Argumenten om te bewaren: lagere kans op vroege osteoporose en cardiovasculaire morbiditeit bij latere testosteron-staking, behoud van eicellen voor IVF tot daadwerkelijke verwijdering. Argumenten om weg te nemen: dysforie, langdurige testosteron maakt eierstokken polycysteus en functioneel disfunctioneel, kleine kans op ovariumkanker. De Endocrine Society laat de keuze open en raadt aan beide opties zorgvuldig met patiënt te bespreken. Detransitioners die later met spijt terugkijken, noemen ovariectomie regelmatig als grootste verlies omdat hormoonsuppletie verplicht wordt.
Toegang in Nederland
Wordt door gynaecologen uitgevoerd in regulier ziekenhuis na verwijzing. Vergoed uit basisverzekering bij medische indicatie of als onderdeel van geslachtsbevestigend traject. Wachttijd verschilt per centrum maar is doorgaans korter dan voor mastectomie of phalloplastiek.
Informed consent en leeftijdsdiscussie
Voor minderjarigen of jongvolwassenen vraagt deze ingreep om bijzondere consent-zorg: de wens tot biologisch ouderschap kan zich over jaren wijzigen, en sterilisatie op vroege leeftijd is een ingrijpende, onomkeerbare beslissing. De Cass Review en internationale richtlijnen pleiten voor minimum-leeftijden en uitgebreide counselling vooraf.