INTERNATIONAAL

Vergelijking per land

Tussen 2020 en 2024 hebben vijf Europese landen pediatrische genderzorg ingeperkt na onafhankelijke systematic reviews. Nederland — bakermat van het affirmatieve "Dutch Protocol" — niet. Een feitelijk overzicht per land.

Wat verschoof er

UK, Zweden, Finland, Noorwegen en Denemarken plaatsten puberteitsblokkers en cross-sekshormonen voor minderjarigen terug binnen onderzoeksprotocollen of schrapten ze uit reguliere zorg. In de VS gebeurde het tegenovergestelde in blauwe staten (uitbreiding) terwijl rode staten verboden invoerden. In Duitsland verscheen in 2025 een nieuwe, grotendeels affirmatieve richtlijn, waarover fel wordt gedebatteerd.

Europa — herevaluatie

Verenigd Koninkrijk

Cass Review 2024. Sluiting Tavistock GIDS. NHS-stop op routinematige blokkers. Onderzoeksprotocol vervangt affirmatieve route.

Zweden

Karolinska beperkte hormoontherapie tot studieverband (2021). SBU-review 2022 bevestigde "very low certainty".

Finland

COHERE-richtlijn 2020. Psychotherapie eerst. Riittakerttu Kaltiala publiceerde follow-up-data die de Nederlandse paper-claims niet bevestigden.

Noorwegen

Ukom-rapport 2023. Hormoontherapie bij minderjarigen geclassificeerd als experimenteel. Beperking via Rikshospitalet.

Denemarken

Sundhedsstyrelsen-richtlijn 2023. Concentratie van zorg in Rigshospitalet, strikte indicatiestelling, geen routinematige blokkers.

Duitsland

AWMF-S2k-richtlijn (2025) grotendeels affirmatief en omstreden. Felle academische strijd over evidentiebasis.

Buiten Europa

Verenigde Staten

Sterke polarisatie. 25+ rode staten verboden pediatrische transitiezorg; blauwe staten benoemden zich tot "sanctuary states". Supreme Court bevestigde Tennessee-verbod (Skrmetti, 2025).

Australië en Nieuwe-Zeeland

Queensland pauzeerde in 2025 nieuwe hormonale behandelingen van minderjarigen. De affirmatieve richtlijnen in Australië en Nieuw-Zeeland staan onder druk.

Oost-Europa

Hongarije en Rusland: wettelijke beperkingen op juridische en (in Rusland) medische transitie. Elders vaak geen nationale richtlijn.

Vergelijking op één pagina

Tabel: landen, jaartal, maatregel, bron

Schematisch overzicht van de internationale stand: welk overheidsorgaan, welk rapport, welke maatregel.

Nederland in deze kaart

Het Nederlandse Kennis- en Zorgcentrum Genderdysforie (Amsterdam UMC) houdt het affirmatieve protocol in stand. Een onafhankelijke systematic review zoals Cass, SBU of COHERE is in Nederland niet uitgevoerd. De Gezondheidsraad, door de Tweede Kamer om advies gevraagd, zag in juni 2026 geen reden voor een fundamentele koerswijziging, maar erkende belangrijke kennislacunes.