Mastectomie — procedure

Wat gebeurt er

Bij subcutane mastectomie wordt het klierweefsel van de borst weggesneden. De huid wordt strakker getrokken en de tepel-areolacomplex meestal verkleind en hoger geplaatst. De ingreep duurt 2-4 uur onder algehele narcose. Drains blijven 1-2 weken in. Bij voldoende huidelasticiteit kan de ingreep poliklinisch; bij grotere borstomvang wordt 1-2 nachten ziekenhuis aangehouden. Een aparte vorm, oncologische mastectomie, heeft een ander doel (kankerbehandeling) en wordt hier niet beschreven; de techniek bij top surgery is cosmetisch-reconstructief gericht.

Technieken

• Double incision met free nipple graft: horizontale snede onder elke borst. Tepel wordt als vrij transplantaat teruggeplaatst. Standaardtechniek bij grotere cupmaten (B/C+). Resultaat: twee horizontale littekens; tepelgevoel is grotendeels verloren.

• Peri-areolar (concentric circle): snede rond de tepel, klierweefsel verwijderd, huid om de areola gesloten. Geschikt voor kleine cup (A/kleine B). Behoudt vaak meer tepelgevoel. Risico op rimpeling en plooien.

• Keyhole: snede aan onderzijde areola. Alleen voor zeer kleine borsten met goede huidelasticiteit. Behoudt sensatie het beste.

• Buttonhole / inverted-T: variant van double incision met behoud van tepelvaatsteel — middenpositie tussen volledige free nipple graft en peri-areolar; geeft beter behoud van sensatie maar zichtbaarder litteken.

Onomkeerbaarheid

Mastectomie verwijdert klierweefsel definitief. Wat verloren gaat:

• Borstklier — reconstructie met implantaten geeft volume terug, geen klierweefsel.

• Vermogen tot borstvoeding.

• Erotisch en tactiel tepelgevoel: bij free nipple graft vrijwel altijd verloren, bij andere technieken vaak verminderd.

• Volume — implantaten kunnen volume reconstrueren maar voelen en hangen anders dan natuurlijk borstweefsel.

• Esthetiek: littekens zijn altijd zichtbaar; bij genetische aanleg kunnen ze hypertrofisch of keloïdaal worden.

Toegang in Nederland

Uitgevoerd in onder andere het Amsterdam UMC (locatie VUmc), UMCG, Erasmus MC en de zelfstandige Bergman Clinics. Verzekerd vanuit de basisverzekering bij erkende indicatie. Wachttijd 1-2 jaar. Voor minderjarigen geldt 16 jaar als ondergrens in NL, met uitzonderingen in privé-trajecten. Internationale tendens (Cass UK, SBU Zweden) is verhoging van de leeftijdsondergrens en striktere indicatiestelling.

Complicaties op korte termijn

Hematoom (4-10%), wondinfectie, necrose van tepeltransplantaat (5-10% gedeeltelijk verlies), hypertrofische littekens, "dog ears" aan de uiteinden van de incisie. Zie risico's mastectomie voor lange-termijn-gevolgen en spijt-cijfers.

Voorlichting en informed consent

Bij minderjarigen en jongvolwassenen vraagt deze ingreep om uitgebreide counselling: de gevolgen voor lichaamsbeleving, borstvoeding (niet meer mogelijk), seksuele functie en eventuele detransitie moeten expliciet worden besproken. De Cass Review pleit voor formele evaluatie van rijpheid en exploratie van alternatieven voorafgaand aan ingrijpen.