BEHANDELING
Puberteitsblokkers — werking
Hoe GnRH-agonisten zoals triptoreline (Decapeptyl) en leuproreline de puberteit stilleggen.
Wat zijn puberteitsblokkers
Puberteitsblokkers zijn GnRH-agonisten (gonadotropine-releasing hormoon-agonisten). Stoffen als triptoreline, leuproreline en histreline. Oorspronkelijk ontwikkeld voor prostaatkanker en endometriose, en sinds eind jaren 1980 ingezet bij centrale precoce puberteit. Pas vanaf 1998 (Dutch Protocol) toegepast bij adolescenten met genderdysforie.
Hoe werken ze biologisch
De puberteit wordt aangestuurd door de hypothalamus-hypofyse-gonaden-as (HPG-as). De hypothalamus geeft pulsatiel GnRH af. Dat zet de hypofyse aan tot afgifte van LH en FSH. LH en FSH zetten de gonaden (testes/ovaria) aan tot productie van testosteron of oestradiol.
Een GnRH-agonist bindt continu aan de GnRH-receptor in de hypofyse. Eerst is er een korte stijging (flare), daarna desensitiseren de receptoren en stopt de LH/FSH-afgifte. Gevolg: de gonaden krijgen geen signaal meer en de geslachtshormonen kelderen naar prepuberale waarden.
Het kind blijft daardoor in puberteitsstadium Tanner 2 hangen — borstknopjes of testesvolume rond 4 ml — zonder verdere verandering.
Toedieningsvorm
Triptoreline (Decapeptyl): depot-injectie, 11,25 mg per drie maanden of 22,5 mg per zes maanden.
Leuproreline: depot per maand of per drie maanden, intramusculair of subcutaan.
Histreline-implantaat: jaarlijks vervangen, subcutaan in de bovenarm.
Wat "stoppen" niet betekent
De stelling dat puberteitsblokkers "volledig omkeerbaar" zijn en alleen "tijd kopen", komt uit de oorspronkelijke Nederlandse studies van De Vries en Cohen-Kettenis. Die claim is door de Cass Review en latere systematische reviews (NICE 2020, Biggs 2024) bekritiseerd.
Tussen 95% en 98% van de adolescenten die starten met blokkers gaat door naar cross-sekshormonen. De blokker functioneert daarmee niet als pauzeknop maar als eerste, vrijwel onomkeerbare stap in een medische cascade. Zie risico's puberteitsblokkers.
Endocrinologische context
De Endocrine Society Guideline (Hembree et al., 2017) plaatst blokkers als Tanner 2-interventie. De WPATH Standards of Care 8 (2022) houden vast aan vroege toepassing zonder leeftijdsgrens. Het Verenigd Koninkrijk heeft routinematige toepassing buiten onderzoek per maart 2024 stopgezet.