RISICO

Risico's voor botgezondheid

De puberteit is het venster waarin 50 procent van de uiteindelijke piek-botmassa wordt opgebouwd. Onderbreking of vervanging van geslachtshormonen in die fase verhoogt het levenslange risico op fracturen.

Kort: tijdens puberteitsblokkers daalt de Z-score voor botdichtheid. Cross-sekshormonen herstellen dit slechts gedeeltelijk. Bij transvrouwen die als tiener puberteitsremmers kregen, lagen de Z-scores rond hun 28e nog onder het gemiddelde (Van der Loos e.a., JAMA Pediatrics 2023).

Puberteitsblokkers en bot

Studies van Vlot (2017) en Klink (2015) toonden bij Nederlandse adolescenten op GnRH-agonisten significante dalingen in lumbale wervelkolom-Z-scores. Joseph (2019) en Schagen (2020) bevestigen dat de bot mineralisatie achterblijft bij leeftijdgenoten. Calcium- en vitamine D-suppletie compenseert dit niet volledig.

Herstel na cross-sekshormonen?

Wanneer cross-sekshormonen worden gestart, herstelt de absolute bot mineraal-dichtheid gedeeltelijk. In de cohort van Vlot bleef de Z-score echter ook na vier jaar oestrogeen of testosteron onder de baseline. De Cass Review (2024) concludeert dat de Z-score onvolledig herstelt en dat er onvoldoende fractuur-uitkomstdata zijn.

Cross-sekshormonen op latere leeftijd

Bij volwassen transvrouwen op oestrogeen blijft de botdichtheid doorgaans stabiel of stijgt licht, al ligt die bij een deel van hen al vóór de behandeling lager dan bij vergelijkbare cisgender mannen. Bij transmannen op testosteron is de bot mineraal-densiteit veelal binnen normaalwaarden, mits levenslang trouw aan de behandeling.

Levenslange monitoring

Patiënten met transitiehistorie hebben levenslang DEXA-scans nodig, met name na de leeftijd van 50. Niet-naleven van hormonen of (bij ouderdom) afbouwen door cardiovasculaire bezwaren leidt vaak tot snelle daling van botdichtheid. Detransitioneerders met chirurgische gonadectomie hebben verhoogd risico op vroege osteoporose.

Verwante pagina's

Risico's puberteitsblokker · Levenslange afhankelijkheid · Wijzer: puberteitsblokker · Onomkeerbaar

Bronnen

  • Vlot, M.C. e.a. (2017). Effect of pubertal suppression and cross-sex hormone therapy on bone turnover markers and bone mineral apparent density in transgender adolescents. Bone, 95. ScienceDirect

  • Klink, D. e.a. (2015). Bone Mass in Young Adulthood Following Gonadotropin-Releasing Hormone Analog Treatment and Cross-Sex Hormone Treatment. J Clin Endocrinol Metab, 100(2).

  • Cass, H. (2024). Final Report. cass.independent-review.uk