RISICO
Risico's voor botgezondheid
De puberteit is het venster waarin 50 procent van de uiteindelijke piek-botmassa wordt opgebouwd. Onderbreking of vervanging van geslachtshormonen in die fase verhoogt het levenslange risico op fracturen.
Kort: tijdens puberteitsblokkers daalt de Z-score voor botdichtheid met gemiddeld 0,5-1,5 SD. Cross-sekshormonen herstellen dit slechts gedeeltelijk. De piek-botmassa wordt niet bereikt; het tekort blijft levenslang.
Puberteitsblokkers en bot
Studies van Vlot (2017) en Klink (2015) toonden bij Nederlandse adolescenten op GnRH-agonisten significante dalingen in lumbale wervelkolom-Z-scores. Joseph (2019) en Schagen (2020) bevestigen dat de bot mineralisatie achterblijft bij leeftijdgenoten. Calcium- en vitamine D-suppletie compenseert dit niet volledig.
Herstel na cross-sekshormonen?
Wanneer cross-sekshormonen worden gestart, herstelt de absolute bot mineraal-dichtheid gedeeltelijk. In de cohort van Vlot bleef de Z-score echter ook na vier jaar oestrogeen of testosteron onder de baseline. De Cass Review (2024) concludeert dat de Z-score onvolledig herstelt en dat er onvoldoende fractuur-uitkomstdata zijn.
Cross-sekshormonen op latere leeftijd
Bij volwassen transvrouwen op oestrogeen vermindert het cardiovasculaire risico voor osteoporose enigszins, maar als spironolacton (testosteronblokker) wordt toegevoegd, blijft de botmineraal-densiteit onder die van vergelijkbare cisgender mannen. Bij transmannen op testosteron is de bot mineraal-densiteit veelal binnen normaalwaarden, mits levenslang trouw aan de behandeling.
Levenslange monitoring
Patiënten met transitiehistorie hebben levenslang DEXA-scans nodig, met name na de leeftijd van 50. Niet-naleven van hormonen of (bij ouderdom) afbouwen door cardiovasculaire bezwaren leidt vaak tot snelle daling van botdichtheid. Detransitioneerders met chirurgische gonadectomie hebben verhoogd risico op vroege osteoporose.
Verwante pagina's
Risico's puberteitsblokker · Levenslange afhankelijkheid · Wijzer: puberteitsblokker · Onomkeerbaar
Bronnen
Vlot, M.C. e.a. (2017). Effect of pubertal suppression and cross-sex hormone therapy on bone turnover markers and bone mineral apparent density in transgender adolescents. Bone, 95. ScienceDirect
Klink, D. e.a. (2015). Bone Mass in Young Adulthood Following Gonadotropin-Releasing Hormone Analog Treatment and Cross-Sex Hormone Treatment. J Clin Endocrinol Metab, 100(2).
Cass, H. (2024). Final Report, hoofdstuk 15. cass.independent-review.uk