WIJZER · P
Puberteitsblokker
GnRH-agonisten (triptoreline, leuproreline) stoppen de afgifte van puberteitshormonen door de hypofyse. Bij genderdysfore jongeren worden ze sinds 2000 toegepast volgens het zogeheten "Dutch Protocol".
Definitie kort: Een puberteitsblokker is een geneesmiddel dat de natuurlijke puberteitsontwikkeling onderdrukt. Officieel geregistreerd voor centrale pubertas praecox; off-label gebruikt bij genderdysforie. In meer dan 95 procent van de gevallen volgt cross-sekshormoonbehandeling.
Werkingsmechanisme
Continue toediening van een GnRH-agonist desensibiliseert de receptoren in de hypofyse, waardoor FSH en LH dalen en de gonaden geen oestrogeen of testosteron meer produceren. Het lichaam blijft in een pre-puberale staat: geen borstontwikkeling, geen stemverlaging, geen menstruatie, geen baardgroei.
Indicatie en leeftijd
Het oorspronkelijke Dutch Protocol vereiste Tanner-stadium 2-3 (rond 11-13 jaar), aanhoudende dysforie vanaf de kindertijd, geen ernstige psychische comorbiditeit en stabiele gezinsomgeving. In de praktijk zijn deze criteria steeds verder opgerekt. Een groot deel van de huidige aanmeldingen betreft meisjes met adolescentie-onset, autisme of een eetstoornis — een groep waar het protocol nooit op getoetst is.
Internationale terughoudendheid
De Cass Review (UK, 2024) noemt het bewijs "remarkably weak" en de NHS schrapt routinematig voorschrijven. De SBU (Zweden, 2022) en COHERE (Finland, 2020) beperken puberteitsblokkers tot onderzoekssetting. NICE (UK, 2020) concludeert dat geclaimde voordelen niet aantoonbaar zijn. Cardiometabole en botgezondheidsrisico's zijn onvoldoende bestudeerd.
Reversibiliteit ter discussie
De vroegere uitspraak dat blokkers "een pauzeknop" zijn, houdt geen stand. Botdichtheid herstelt zich na stoppen niet volledig; de hersengroei tijdens de puberteit kent een venster dat niet inhaalt. En omdat vrijwel alle behandelde kinderen doorgaan naar cross-sekshormonen, fungeren blokkers de facto als eerste stap van een onomkeerbaar traject.
Verwante lemma's
Cass Review · Onomkeerbaar · Werking puberteitsblokker · Risico's
Bronnen
Cass, H. (2024). Final Report, hoofdstuk 15. cass.independent-review.uk
De Vries, A.L.C. e.a. (2011). Puberty suppression in adolescents with gender identity disorder. J Sex Med, 8(8).
Biggs, M. (2022). The Dutch Protocol for juvenile transsexuals: origins and evidence. J Sex Marital Ther, 49(4). Taylor & Francis