Polycythemie (verhoogd hematocriet)
Testosteron stimuleert erytropoëse. Bij 11-17% van FTM-gebruikers stijgt het hematocriet boven de bovenste grens (Defreyne et al., Andrology 2021). Risico op trombose, hartinfarct en herseninfarct stijgt mee. Controle elke 3-6 maanden, dosisaanpassing of aderlating bij Hct hoger dan 0,52. Bij sommige patiënten is permanent aderlatprogramma nodig — een belastend langetermijngevolg van de behandeling.
Slaapapneu
Testosteron vermindert tonus van bovenste luchtwegen. Pre-existente slaapapneu kan verergeren of opduiken bij FTM-gebruikers, vooral bij gewichtstoename. Screening en CPAP-therapie zijn dan nodig.
Vaginale atrofie
Door wegval van oestradiol in het vaginale slijmvlies wordt het dunner, droger en kwetsbaarder. Pijn bij seks, scheurtjes, terugkerende infecties, dyspareunie. Lokale oestrogeencrème (laag gedoseerd) heft de klacht op zonder feminiserende systemische effecten — maar wordt soms emotioneel als tegenstrijdig ervaren. Pap-uitstrijkjes blijven nodig zolang baarmoederhals aanwezig is.
Acne en androgene alopecia
Acne treedt op bij meer dan 30% in de eerste twee jaar. Genetisch bepaalde mannelijke kaalheid kan vroeg optreden — bij genetische aanleg gemiddeld vanaf eind 20er jaren bij FTM. Onomkeerbaar. Behandeling met finasteride is mogelijk maar interfereert met DHT-werking en kan dus masculiniserende effecten afzwakken.
Cardiovasculair
De ESTRADIOL-cohort (Nota et al., Circulation 2019) toonde bij FTM-gebruikers 3,7x verhoogd risico op myocardinfarct vergeleken met cisgender vrouwen. Ongunstige lipidenverandering (LDL stijgt, HDL daalt), insuline-resistentie, viscerale vetstapeling. Een meta-analyse van Maraka et al. (2017) bevestigt het patroon. Zie cardiovasculair.
Leverwaarden
Oraal testosteron (niet meer gebruikt) was levertoxisch. Injecties en gel hebben minimale leverbelasting; transaminasen blijven meestal stabiel. Wel monitoring elke 6-12 maanden om uitschieters tijdig te zien.
Endometrium en eierstokken
Bij behoud van uterus: testosteron veroorzaakt amenorroe maar ook endometriumhyperplasie in enkele case-reports. Endometriumcarcinoom is gemeld. Ovaria worden polycysteus (PCOS-achtig beeld). Zwangerschap kan voorkomen ondanks amenorroe — anticonceptie blijft nodig zolang uterus en ovaria aanwezig zijn. Onbedoelde zwangerschap bij FTM-patiënten is een klinisch reëel scenario dat in voorlichting wordt onderbelicht.
Fertiliteit
Testosteron onderdrukt ovulatie. Na staken kan fertiliteit herstellen, maar studies van Light (Obstet Gynecol 2014) en Leung (Fertil Steril 2019) suggereren dat langdurig gebruik de ovariële reserve aantast. Bij minderjarigen die direct van puberteitsblokkade naar testosteron overgaan, is permanente infertiliteit het waarschijnlijke scenario. Zie fertiliteit.
Psychologisch
Stemmingsveranderingen, prikkelbaarheid in eerste maanden. Bij sommigen verbetering van depressie; bij anderen toename van agressie of irritatie. Libido stijgt. Bij onderliggende psychiatrische problematiek (autisme, eetstoornis, persoonlijkheidsproblematiek) kan testosteron deze ofwel maskeren ofwel verergeren — een complicatie die in de evidence-reviews van SBU en Cass herhaaldelijk wordt benoemd.