WIJZER · M

Mastectomie

Chirurgische verwijdering van borstweefsel. Bij transitie van vrouw-naar-man "top surgery" genoemd; bij oncologische indicatie reguliere mastectomie. Onomkeerbare ingreep.

Procedure

Onder algehele narcose. Twee horizontale incisies langs de borstplooi; klier- en vetweefsel worden verwijderd; huid wordt strak getrokken; tepels worden als vrij transplantaat herplaatst. De ingreep duurt drie tot vijf uur. Drains blijven 1-2 weken. Volledige genezing 3-6 maanden. Complicaties kunnen zijn: hematomen, infectie, slechte wondgenezing, necrose van tepeltransplantaat, en — zoals bij elke grote chirurgische ingreep — risico's verbonden aan algehele anesthesie.

Leeftijd in Nederland

Top surgery wordt in Nederland vanaf 16 jaar uitgevoerd, onder voorwaarden ook eerder via Amsterdam UMC en privé-aanbieders. In de Verenigde Staten wordt steeds vaker bij 14- en 15-jarigen geopereerd. Een grootschalig onderzoek in JAMA (Tordoff 2022) noteerde een ruim driedubbelde stijging tussen 2016 en 2019. Het aantal jongeren dat in Nederland zonder onderliggende vroege-jeugd-dysforie deze ingreep ondergaat, is in een decennium meer dan verviervoudigd.

Onomkeerbaar

• Borstklierweefsel kan niet terug groeien.

• Borstvoeding is voor altijd onmogelijk.

• Sensatie in tepelhof gaat voor 50-80% verloren (Wolter 2018); permanent gevoelloos in een derde van de gevallen.

• Reconstructieve operaties na detransitie geven beperkte resultaten — vetimplantatie of siliconenprothesen herstellen de oorspronkelijke borst niet.

• Littekens zijn altijd zichtbaar, ondanks technische verbeteringen.

Regret

Lange tijd geciteerd als minder dan 1%; recente data tonen substantieel hogere cijfers. Boyd (2022): bij 22% van adolescente FtM-patiënten staakte hormonen of speet operaties binnen vier jaar. Detrans-stem-studies (Vandenbussche 2022) tonen dat de meeste detransitioners de mastectomie als hun grootste spijt aanmerken — onder andere omdat het de meest visueel permanente en lichamelijk veranderende ingreep is. Klinisch onderzoek (Davies 2023, Park 2024) bevestigt de patroon: spijt komt vaker pas vijf tot tien jaar na de operatie naar voren, ruim buiten de meeste follow-up-perioden van onderzoeken.

Voorlichting en informed consent

Voorlichting in Nederland over mastectomie omschrijft de ingreep meestal als "gender-bevestigend" — een framing die de onomkeerbaarheid en spijtcijfers onderbelicht. Voor minderjarigen geldt het Levine-argument: zonder ervaring van volwassen seksualiteit, lactatie en lichaamsverandering door zwangerschap kan een 16-jarige het verlies niet adequaat overzien. De Cass Review en de SBU-aanbeveling pleiten voor strikte beperking van deze ingreep bij minderjarigen.

Verwante lemma's

Binder · Detransitie · Onomkeerbaar · Informed consent

Bronnen

• Tordoff, D. M. et al. (2022). Mental Health Outcomes in Transgender and Nonbinary Youths Receiving Gender-Affirming Care. JAMA Network Open, 5(2). JAMA Network

• Wolter, A. et al. (2018). Sensitivity of the nipple-areolar complex after gender-affirming chest surgery. Plast Reconstr Surg, 142(5).

• Boyd, I. et al. (2022). Care of Transgender Patients by General Surgeons. Annals of Surgery, 277(2).

• Cass, H. (2024). Final Report, hoofdstuk 13 (Surgical interventions).