Sinds 2024 doet in het Amerikaanse gender-debat één cijfer de ronde dat zelden genuanceerd wordt: wetten die puberteitsremmers, hormonen of operaties voor minderjarigen beperken, zouden zelfmoordpogingen onder trans- en non-binaire jongeren met "tot 72 procent" doen toenemen. Het getal wordt aangehaald door artsenorganisaties, activisten en politici als centraal argument tegen elk wetsvoorstel dat gendermedische zorg voor jongeren beperkt. Op 17 september 2026 publiceerde de Amerikaanse medische waakhondorganisatie Do No Harm een tegenrapport dat op basis van officiële sterftecijfers geen enkele stijging vindt. Wie beide onderzoeken naast elkaar legt, ziet vooral hoe wankel de cijfers zijn waarop dit debat al twee jaar leunt.

Door Nienke Vogelaar — 22 september 2026

Het cijfer dat het debat domineert

De 72-procent-claim komt uit een studie die in september 2024 verscheen in Nature Human Behaviour, gebaseerd op enquêtedata van The Trevor Project onder 13- tot 17-jarigen die zichzelf als trans of non-binair identificeerden. De onderzoekers concludeerden dat de invoering van staatswetten die gendermedische behandelingen voor minderjarigen beperken, gepaard ging met een stijging van zelfgerapporteerde zelfmoordpogingen van 7 tot 72 procent, afhankelijk van de deelstaat. Het hoogste getal werd het meest geciteerde.

Wat een peer review een jaar later blootlegde

In mei 2026 publiceerden statisticus Jonathan Cohn en collega's in datzelfde tijdschrift een kritische herbeoordeling. Zij lieten zien dat de spectaculaire stijging van 72 procent vrijwel volledig steunde op cijfers uit één staat, Idaho, met slechts ongeveer 60 respondenten per meetperiode — zo'n 0,1 procent van de totale steekproef van 61.240 jongeren. Nog problematischer: de Idaho-wet waarop de stijging werd toegeschreven, was door de rechter al in de herfst van 2020 geblokkeerd, meer dan een jaar vóórdat het gemeten effect optrad. Ook het gematigder resultaat van 7 procent haalde met een p-waarde van 0,049 maar nét statistische significantie, zonder correctie voor de vele parallelle toetsen die de oorspronkelijke studie uitvoerde. De Trevor Project-auteurs erkenden "de prominente rol" van Idaho in hun cijfers, maar hielden vast aan hun conclusie door te stellen dat niet de wet zelf, maar het publieke debat erover al voor verhoogd risico zorgde — een verklaring die volgens de herbeoordeling de kernbezwaren niet wegneemt.

Het nieuwe rapport van Do No Harm

Het rapport dat Do No Harm op 17 september 2026 publiceerde, gebruikt een andere en methodologisch stevigere databron: geen online-enquête over gerapporteerde pogingen, maar officiële CDC-sterftecijfers over daadwerkelijke zelfdodingen, aangevuld met data van de Kaiser Family Foundation over welke staat wanneer welke wet invoerde. Onderzoekers Jay Greene en Ian Kingsbury vergeleken de periode 2018–2024 tussen staten met en zonder beperkingen op gendermedische zorg voor minderjarigen, voor zowel 13- tot 17-jarigen als 15- tot 19-jarigen, en gebruikten daarbij drie afzonderlijke statistische modellen. Geen van de drie liet een meetbare stijging in zelfdodingen zien; in de staten met beperkingen lag het zelfmoordcijfer zelfs zo'n 0,3 procent lager.

Sterker bewijs, maar geen vrijbrief

Dat Do No Harm werkt met daadwerkelijke sterftecijfers in plaats van een zelfgerapporteerde enquête onder een select groepje jongeren, maakt de bevindingen minder kwetsbaar voor de vertekening die de Trevor Project-studie parten speelde. Maar ook hier is duiding op zijn plaats: Do No Harm is zelf opgericht om wat de organisatie "identiteitspolitiek in de geneeskunde" noemt te bestrijden, en is dus evenmin een neutrale partij. Belangrijker nog is het onderscheid dat in de discussie steeds verdwijnt: geen bewijs vinden voor een stijging in zelfdodingen is iets anders dan bewijzen dat deze wetten geen schade toebrengen aan de jongeren die al in zorg waren. Het rapport weerlegt een specifieke, veelgebruikte statistische claim — het zegt niets over de bredere gevolgen van zulke wetten voor individuele jongeren en hun gezinnen.

Wat dit betekent voor het Nederlandse debat

Ook in Nederland duikt het argument geregeld op dat kritische vragen stellen over gendermedische zorg voor jongeren risico's voor hun psychische veiligheid met zich meebrengt — een redenering die griezelig veel lijkt op de wijze waarop informatie dreigt te verdwijnen onder de Nederlandse conversiewet. De Amerikaanse episode laat zien hoe hardnekkig een ondeugdelijk cijfer kan blijven circuleren zodra het eenmaal een rol speelt in wetgevingsdebatten, iets wat ook zichtbaar was in de rechtszaak over ouderlijke informatie bij sociale transitie op school. Wie in dit dossier vertrouwt op één claim zonder de onderliggende data te controleren, loopt het risico beleid te baseren op een getal dat de toets van peer review niet doorstaat. Dat geldt evengoed voor wat de zelfmoordcijfers onder transgenders in bredere zin werkelijk zeggen — ook daar blijkt de aangehaalde statistiek vaak minder hard dan de manier waarop ze wordt ingezet.